Energiecrisis dreigt: gasprijs schiet omhoog vlak voor de winter

De gasprijs in Europa is naar het hoogste niveau sinds de energiecrisis van 2022 gestegen. Door de oorlog in het Midden-Oosten schieten de prijzen omhoog, terwijl Nederland met relatief lage gasvoorraden de winter ingaat. Voor miljoenen huishoudens dreigt daardoor een fors hogere energierekening.

Gasprijs bijna verdrievoudigd door oorlog in Midden-Oosten

Op de Europese groothandelsmarkt steeg de gasprijs woensdagochtend kortstondig tot boven de 87 euro per megawattuur. Dat is het hoogste niveau sinds de energiecrisis die volgde op de Russische inval in Oekraïne.

De stijging is enorm. In februari kostte een megawattuur gas nog ongeveer 30 euro. Sindsdien is de prijs bijna verdrievoudigd.

De belangrijkste oorzaak ligt in het Midden-Oosten. Sinds de Verenigde Staten aanvallen op Iran begonnen, is de energievoorziening in de regio ernstig verstoord. Iraanse aanvallen en acties van de Houthi’s uit Jemen hebben belangrijke raffinaderijen en infrastructuur voor vloeibaar aardgas (lng) geraakt.

In september bereikte de gasprijs al een piek van 82 euro per megawattuur. Toen de gevechten rond de Perzische Golf afnamen, zakte de prijs tijdelijk.

Die rust bleek van korte duur. Sinds begin oktober zorgen nieuwe aanvallen van de Houthi’s voor een sterke prijsstijging. Vooral de onzekerheid over de aanvoer van gas uit Qatar en de scheepvaart door de Straat van Hormuz houdt de Europese energiemarkt in zijn greep.

Europa is daardoor steeds afhankelijker van Amerikaans lng. Tegelijkertijd moet het concurreren met andere landen die eveneens op zoek zijn naar alternatieve gasleveranciers.

Nederlandse gasvoorraden opvallend laag voor de winter

De timing van de prijsstijging is bijzonder ongunstig. Het stookseizoen staat voor de deur, terwijl de Nederlandse gasvoorraden aanzienlijk lager zijn dan in voorgaande jaren.

Volgens cijfers die prijsvergelijker Independer bijhoudt, waren de Nederlandse gasopslagen op 12 oktober voor slechts 62,9 procent gevuld.

Een jaar eerder was dat op dezelfde datum nog 71,9 procent. In 2024 waren de voorraden zelfs voor 92,1 procent gevuld.

Nederland begint de koudere maanden dus met een aanzienlijk kleinere buffer.

Dat is deels het gevolg van een bewuste beleidskeuze. Op 11 september werd het Nederlandse vuldoel verlaagd van 74 naar 64 procent. De Europese Commissie had lidstaten eerder opgeroepen minder gas op te slaan, om te voorkomen dat de grote vraag naar gas de prijzen verder zou opdrijven.

De Europese Commissie beschouwt het lagere vuldoel als verantwoord. Toch laten berekeningen van Independer zien hoe afhankelijk Nederland deze winter kan worden van nieuwe gasleveringen.

Bij een winter vergelijkbaar met die van 2024 zouden de huidige voorraden, zonder nieuwe aanvoer, op 12 februari opraken. Bij een winter zoals die van 2025 zou dat pas op 19 maart gebeuren.

Dat betekent niet dat Nederland daadwerkelijk zonder gas dreigt te komen zitten. Het land blijft namelijk gas importeren via pijpleidingen uit Noorwegen en met lng-schepen, voornamelijk uit de Verenigde Staten.

Wel maken de lagere voorraden Nederland gevoeliger voor verstoringen in de internationale gasmarkt.

Energierekening stijgt: huishoudens voelen gevolgen

De hogere gasprijs begint inmiddels door te werken in de tarieven die energieleveranciers aan consumenten aanbieden.

Volgens Energievergelijk.nl hebben Eneco, Oxxio en Vandebron dinsdag hun tarieven voor vaste energiecontracten verhoogd.

Bij Eneco betalen nieuwe klanten voor een driejarig contract inmiddels 1,656 euro per kubieke meter gas. Voor Eneco en Oxxio was het al de tweede prijsverhoging in drie dagen.

Eneco verhoogde tegelijkertijd de welkomstkorting naar 450 euro. Die korting geldt echter maar één keer, terwijl klanten drie jaar lang aan het hogere gastarief vastzitten.

Voor huishoudens met een bestaand vast contract verandert er voorlopig niets. Zij blijven hun afgesproken tarief betalen totdat het contract afloopt.

Mensen met een variabel contract kunnen de hogere prijzen doorgaans vanaf de volgende tariefwijziging merken. Bij veel leveranciers staat die gepland voor 1 januari.

Vooral huishoudens waarvan het vaste energiecontract binnenkort afloopt, kunnen daardoor met aanzienlijk hogere kosten worden geconfronteerd.

Prijsvergelijkers verwachten dat consumenten de komende maanden meer voor gas gaan betalen. Hoe groot die stijging wordt, hangt onder meer af van het verdere verloop van de oorlog en de temperaturen tijdens de winter.

Het kabinet heeft eerder dit jaar 950 miljoen euro beschikbaar gesteld voor energiemaatregelen.

Ondertussen blijft de internationale gasaanvoer onzeker. Zolang de oorlog in het Midden-Oosten de export van lng uit Qatar verstoort, moet Europa blijven concurreren om gas uit andere landen. Vooral de beschikbaarheid van Amerikaans lng speelt daarbij een belangrijke rol.