De Europese Unie staat mogelijk voor haar eerste uitbreiding in vijftien jaar. Montenegro ligt op koers om in 2028 toe te treden tot de EU. Dat blijkt uit een nieuw rapport van de Europese Commissie, die ook positief is over de vooruitgang van Albanië, Moldavië en Oekraïne.
De plannen passen bij de groeiende wens van Europese leiders om de EU sterker te maken op het wereldtoneel. Toch is de toetreding van Montenegro nog niet zeker. Alle huidige lidstaten moeten uiteindelijk instemmen en er zijn nog politieke obstakels.
Montenegro kan in 2028 toetreden tot EU
Montenegro is momenteel een van de landen die het verst zijn met de voorbereidingen op EU-lidmaatschap. Volgens Eurocommissaris voor Uitbreiding Marta Kos verlopen de onderhandelingen zo voorspoedig dat het toetredingsverdrag mogelijk al in juni 2027 kan worden ondertekend.
Als daarna alle EU-landen hun goedkeuring geven, kan Montenegro in 2028 officieel de 28e lidstaat worden.
Dat zou een belangrijke mijlpaal zijn. De laatste uitbreiding dateert uit 2013, toen Kroatië zich bij de EU aansloot. Sindsdien heeft de Unie geen nieuwe leden verwelkomd. Door het vertrek van het Verenigd Koninkrijk in 2020 daalde het aantal lidstaten zelfs van 28 naar 27.
Lange tijd was er weinig enthousiasme voor verdere uitbreiding, maar de geopolitieke situatie heeft dat veranderd. De Russische invasie van Oekraïne, de terugkeer van Donald Trump als Amerikaanse president en de groeiende invloed van China hebben Europese leiders aan het denken gezet.
Steeds vaker klinkt in Brussel de overtuiging dat een grotere EU nodig is om internationaal meer invloed uit te oefenen. Tegelijkertijd bestaan er zorgen over de gevolgen van nieuwe lidstaten voor de Europese begroting en de economie.
Ook Oekraïne en Moldavië maken vooruitgang
Montenegro is niet het enige land dat dichter bij EU-lidmaatschap komt. Volgens de Europese Commissie liggen ook Albanië, Moldavië en Oekraïne op een geloofwaardig traject richting toetreding.
Wanneer deze landen daadwerkelijk lid kunnen worden, blijft voorlopig onduidelijk. Brussel benadrukt dat ieder kandidaatland afzonderlijk wordt beoordeeld op de hervormingen die het doorvoert.
Vooral bij Oekraïne verloopt dat proces moeizaam. Door de aanhoudende oorlog met Rusland is de uitvoering van noodzakelijke hervormingen dit jaar vertraagd.
Dat heeft ook gevolgen voor Moldavië. Aanvankelijk wilden sommige EU-landen de toetreding van beide landen aan elkaar koppelen, maar de Commissie wil Moldavië nu onafhankelijk van Oekraïne beoordelen. Het land hoeft daardoor niet automatisch te wachten totdat Kyiv aan alle voorwaarden voldoet.
Niet alle kandidaat-lidstaten boeken overigens vooruitgang. Noord-Macedonië heeft enkele stappen gezet, maar Bosnië en Herzegovina en Kosovo komen nauwelijks verder. Bij Servië, Georgië en Turkije ziet de Commissie op verschillende punten zelfs achteruitgang.
Kroatië vormt nog obstakel voor Montenegro
Ondanks het optimisme vanuit Brussel moet Montenegro nog enkele belangrijke hindernissen overwinnen. Vooral de relatie met buurland Kroatië kan de toetreding vertragen.
De twee landen hebben nog altijd geschillen die teruggaan tot de oorlogen tijdens het uiteenvallen van Joegoslavië in de jaren negentig. Kroatië heeft daarom verschillende voorwaarden gesteld voordat de toetredingsonderhandelingen kunnen worden afgerond.
De Montenegrijnse premier Milojko Spajić verwacht dat die eisen haalbaar zijn. Ook Eurocommissaris Kos ziet vooruitgang, al erkent zij dat de gesprekken niet eenvoudig verlopen.
Daarnaast speelt binnen de EU een bredere discussie over de gevolgen van uitbreiding. Veel belangrijke Europese besluiten vereisen instemming van alle lidstaten. Daardoor kan zelfs een klein land beleid tegenhouden.
Montenegro telt iets meer dan 600.000 inwoners, maar zou als volwaardig lid in veel gevallen dezelfde vetomogelijkheden krijgen als grotere landen.
Om te voorkomen dat de besluitvorming verder vastloopt, overweegt Brussel extra waarborgen in het toetredingsverdrag op te nemen. Daarbij wordt onder meer gekeken naar mogelijke beperkingen op het vetorecht van nieuwe lidstaten.
Kroatië heeft ondertussen laten weten positief tegenover verdere EU-uitbreiding te staan, zolang kandidaatlanden aan alle voorwaarden voldoen. Een definitieve toezegging over de toetreding van Montenegro heeft het land nog niet gedaan.
Het bericht EU wil Montenegro in 2028 verwelkomen als nieuwe lidstaat verscheen eerst op Newsbit.