In Rusland groeit de angst voor een nieuwe mobilisatie na de parlementsverkiezingen van dit weekend. Volgens een Europese veiligheidsfunctionaris treft Rusland voorbereidingen om voor het einde van het jaar mogelijk nog eens 300.000 militairen op te roepen voor de oorlog in Oekraïne. President Vladimir Poetin ontkent dat zulke plannen bestaan.
De zorgen komen niet uit het niets. Rusland lijdt grote verliezen aan het front, terwijl de terreinwinst beperkt blijft. Tegelijkertijd lijkt het moeilijker te worden om voldoende vrijwilligers te vinden die tegen hoge salarissen en bonussen een militair contract tekenen.
Een eventuele nieuwe mobilisatie kan bovendien heel anders verlopen dan in 2022. Toen kondigde het Kremlin openlijk aan dat 300.000 reservisten werden opgeroepen, waarna tienduizenden Russen het land ontvluchtten.
Inmiddels beschikt Rusland over een digitaal oproepsysteem. Daarmee kunnen mannen elektronisch worden opgeroepen en kan vrijwel direct een uitreisverbod worden ingesteld. Een nieuwe mobilisatie zou daardoor kunnen beginnen zonder dezelfde grote publieke aankondiging als vier jaar geleden.
Rusland heeft steeds meer nieuwe militairen nodig
Rusland heeft volgens Poetin ongeveer 700.000 militairen ingezet voor de oorlog in Oekraïne. Om de grote verliezen aan het front aan te vullen, moet het leger volgens de bron ieder jaar ongeveer 400.000 nieuwe mensen aantrekken.
Tot nu toe probeert Moskou een nieuwe gedwongen mobilisatie te voorkomen door Russen met hoge salarissen en grote tekenbonussen te verleiden tot een militair contract. Maar na ruim vier jaar oorlog lijkt die aanpak steeds minder mensen over de streep te trekken.
Volgens onderzoeker Janis Kluge tekenden tussen januari en augustus ongeveer 234.000 Russen een militair contract. In dezelfde periode vorig jaar waren dat er nog ongeveer 260.000.
Tegelijkertijd blijven de verliezen hoog. Een bron in Moskou zegt tegen Bloomberg dat ongeveer 1.000 Russische militairen per week omkomen. Oekraïne stelt dat sinds het begin van dit jaar 301.000 Russische militairen zijn gedood of gewond geraakt. Die cijfers zijn niet onafhankelijk te controleren. Rusland en Oekraïne publiceren zelf geen volledige gegevens over hun militaire verliezen.
Daar staat relatief weinig terreinwinst tegenover. Volgens een analyse van Bloomberg veroverde Rusland tussen mei en augustus ongeveer 155 vierkante kilometer Oekraïens grondgebied. In dezelfde vier maanden vorig jaar was dat nog ruim 2.000 vierkante kilometer.
Die combinatie verklaart waarom de mogelijke mobilisatie nu opnieuw ter sprake komt. Rusland heeft veel nieuwe militairen nodig om zijn verliezen aan te vullen, terwijl het aantal nieuwe contractsoldaten juist lijkt af te nemen.
Poetin ontkent plannen voor nieuwe mobilisatie
Poetin houdt vol dat een nieuwe mobilisatie niet nodig is. Begin september noemde hij berichten over een nieuwe oproep na de verkiezingen “complete onzin”. Volgens de Russische president melden zich nog altijd voldoende vrijwilligers om de verliezen aan het front aan te vullen.
Toch is een nieuwe mobilisatie niet uitgesloten. Europese overheidsfunctionarissen zeggen volgens Bloomberg dat Poetin nog geen definitief besluit heeft genomen. De grote vraag is of Rusland voldoende nieuwe militairen kan blijven aantrekken zonder opnieuw reservisten verplicht op te roepen.
Daarbij speelt de mobilisatie van september 2022 een belangrijke rol. Toen werden ongeveer 300.000 reservisten opgeroepen, waarna grote onrust ontstond en veel dienstplichtige mannen Rusland verlieten. Ook vlak voor die mobilisatie ontkenden Russische autoriteiten dat zo’n maatregel op komst was.
De timing zorgt nu voor extra spanning. Dit weekend houdt Rusland zijn eerste parlementsverkiezingen sinds het begin van de grootschalige invasie van Oekraïne in 2022. Poetins Verenigd Rusland domineert de Doema en echte politieke tegenstand is vrijwel afwezig. De anti-oorlogspartij Jabloko werd van het stembiljet geweerd.
Poetin heeft de verkiezingen bovendien zelf aan de oorlog gekoppeld. In een televisietoespraak presenteerde hij deelname aan de stemming als steun voor Russische militairen en de oorlogsinspanningen. Juist daarom leeft onder sommige Russen de vrees dat een politiek gevoelige maatregel als een nieuwe mobilisatie pas ná de verkiezingen wordt genomen. Vooralsnog is daar echter geen definitief besluit over bekend.
Digitaal systeem maakt ontsnappen aan mobilisatie moeilijker
Een nieuwe mobilisatie zou heel anders kunnen verlopen dan in 2022. Toen werden oproepen grotendeels persoonlijk en op papier uitgedeeld. Inmiddels heeft Rusland een digitaal militair register waarmee een groot deel van dat proces automatisch kan worden uitgevoerd.
Het systeem is gekoppeld aan onder meer belastinggegevens, politiedatabases, medische dossiers, eigendomsregisters en de grensbewaking. Daardoor kan de Russische overheid snel bepalen wie voor militaire dienst in aanmerking komt en vervolgens digitaal een oproep versturen.
Zo’n elektronische oproep geldt zeven dagen nadat deze online is geplaatst automatisch als ontvangen. Het maakt daarbij niet uit of de ontvanger het bericht daadwerkelijk heeft geopend. Zodra de oproep is geregistreerd, kan bovendien automatisch een uitreisverbod ingaan.
Wie vervolgens niet binnen twintig dagen bij een rekruteringsbureau verschijnt, kan met extra beperkingen te maken krijgen. Zo kan de toegang tot krediet worden beperkt en kunnen onder meer vastgoedtransacties en de registratie van voertuigen worden geblokkeerd.
Daarmee wordt een scenario zoals in 2022 moeilijker. Destijds verlieten tienduizenden Russen het land nadat de mobilisatie was aangekondigd. Bij een nieuwe oproep kan de mogelijkheid om te vertrekken al worden geblokkeerd voordat iemand daadwerkelijk bij een rekruteringsbureau is verschenen.
De onrust lijkt nu al toe te nemen. Volgens Bloomberg zijn er berichten dat meer Russen voorafgaand aan de verkiezingen naar buurlanden als Georgië en Armenië vertrekken. Of er daadwerkelijk een nieuwe mobilisatie komt, staat echter nog niet vast. Europese functionarissen zeggen dat Poetin nog geen definitief besluit heeft genomen over de mogelijke oproep van 300.000 extra militairen.
Het bericht Russen vrezen nieuwe mobilisatie: stuurt Poetin 300.000 man naar front? verscheen eerst op Newsbit.