Canada wordt mogelijk het eerste ‘geassocieerde lid’ van de Europese Unie. Maar dat betekent niet dat het land daadwerkelijk toetreedt tot de EU. Het idee is juist om Canada een deel van de voordelen van het lidmaatschap te geven, zonder dat het een volwaardig EU-land wordt.
Hoe dat er precies uit gaat zien, staat nog niet vast. De status bestaat namelijk nog helemaal niet. Europa en Canada zouden samen een nieuwe constructie moeten maken, waarbij vooral wordt gekeken naar toegang tot elkaars markten, defensie, technologie, energie en mogelijk ook reizen en onderwijs.
Wel de voordelen, maar geen volledig EU-lidmaatschap
Canada kan volgens de huidige Europese regels geen volwaardig lid worden van de EU. Daarvoor moet een land geografisch tot Europa behoren.
Een geassocieerd lidmaatschap moet daarom een tussenweg worden. Canada kan bijvoorbeeld gemakkelijker toegang krijgen tot de Europese interne markt en nauwer aansluiten bij Europese programma’s. Daar kunnen wel voorwaarden tegenover staan, zoals het overnemen van bepaalde Europese regels.
Noorwegen, IJsland en Liechtenstein laten zien hoe zo’n relatie ongeveer kan werken. Zij zijn geen EU-lid, maar hebben via de Europese Economische Ruimte vergaande toegang tot de interne markt. Daardoor kunnen goederen, diensten en kapitaal relatief vrij bewegen.
Daar staat iets tegenover. Deze landen moeten veel Europese regels volgen, terwijl ze niet dezelfde invloed hebben op het maken daarvan als EU-lidstaten.
Voor Canada hoeft het niet precies hetzelfde te werken. Ook Zwitserland wordt als voorbeeld genoemd. Dat land heeft ongeveer honderd afzonderlijke overeenkomsten met de EU en is daardoor economisch nauw verbonden met het blok, zonder zelf lid te zijn.
Canada zou uiteindelijk een eigen variant kunnen krijgen. Daarbij zou het land mogelijk zelfs enige invloed krijgen op Europese besluitvorming, maar zonder volledig stemrecht.
Wat zou Canada daar concreet aan hebben?
Op handelsgebied zijn Canada en Europa al behoorlijk nauw met elkaar verbonden. Via handelsverdrag CETA zijn de meeste importheffingen op goederen tussen beide markten al verdwenen. Een nieuw akkoord zal daarom waarschijnlijk verder moeten gaan dan alleen lagere tarieven.
De grootste veranderingen kunnen bijvoorbeeld zitten bij defensie, technologie, energie en belangrijke grondstoffen. Canada is nu al het enige land buiten de EU dat deelneemt aan SAFE, het Europese programma van 150 miljard euro voor gezamenlijke defensie-investeringen.
Ook reizen en onderwijs kunnen onderdeel worden van de nieuwe relatie. Premier Mark Carney heeft aangegeven dat hij juist op die gebieden meer samenwerking wil.
Voor Canada draait het uiteindelijk ook om spreiding. De Canadese economie is sterk afhankelijk van de Verenigde Staten. Vorig jaar bedroeg de handel in goederen tussen Canada en de EU omgerekend ongeveer 96 miljard dollar. Met de VS ging het om ruim 800 miljard dollar.
Een sterkere Europese relatie verandert die verhouding niet zomaar, maar kan Canada wel meer mogelijkheden geven om handel en investeringen buiten de VS uit te breiden.
Canada moet mogelijk ook Europese regels volgen
Meer toegang tot Europa komt waarschijnlijk niet zonder voorwaarden. Juist daar kan een geassocieerd lidmaatschap ingewikkeld worden.
De Verenigde Staten en de EU hanteren op sommige gebieden verschillende regels voor bijvoorbeeld producten en veiligheid. Canadese bedrijven zijn sterk verweven met Amerikaanse productieketens. Als Canada voor bepaalde sectoren Europese regels moet overnemen, kan Ottawa dus voor lastige keuzes komen te staan.
Ook geld wordt een belangrijk onderwerp. EU-landen zullen waarschijnlijk willen voorkomen dat Canada allerlei voordelen van Europese samenwerking krijgt zonder daar financieel aan bij te dragen.
Hoeveel Canada moet betalen, welke Europese regels het moet volgen en hoeveel invloed het daarvoor terugkrijgt, moet allemaal nog worden bepaald.
Daarmee is ‘geassocieerd lid’ voorlopig vooral de naam voor een nieuwe tussenpositie. Canada wordt geen EU-land, maar kan op bepaalde gebieden wel veel nauwer onderdeel worden van de Europese economie en samenwerking.
Het bericht Wat betekent een ‘geassocieerd EU-lidmaatschap’ voor Canada? verscheen eerst op Newsbit.